Filtr, pochłaniacz i filtropochłaniacz – to nie jest to samo

Oferta MSA Safety dobrze pokazuje różnice pomiędzy poszczególnymi rozwiązaniami. Występują w niej pochłaniacze przeznaczone do ochrony przed określonymi grupami gazów i par, filtry cząstek oraz filtropochłaniacze łączące oba mechanizmy. Dostępne są również różne standardy mocowania, przede wszystkim popularne połączenie gwintowane RD40 zgodne z EN 148-1 oraz charakterystyczny dla rodziny Advantage system bagnetowy.

W tym poradniku porównujemy m.in. MSA 90 A2B2E2K2 10098112, MSA 92 A2B2E2K2-P2 10097996, MSA 93 A2B2E2K2Hg-P3 10097232 oraz MSA Advantage 202 A2B2E1K1-P3 430374. Wyjaśniamy również, co naprawdę oznaczają poszczególne litery i cyfry znajdujące się na filtrze.

Filtr, pochłaniacz i filtropochłaniacz – to nie jest to samo

W języku potocznym wszystkie elementy montowane do masek bardzo często określane są po prostu jako „filtry”. Z technicznego punktu widzenia warto jednak rozróżnić co najmniej trzy kategorie.

Filtr przeciwpyłowy

Filtr cząstek jest przeznaczony do zatrzymywania odpowiednich aerozoli i cząstek znajdujących się w powietrzu. Jego zasadniczym zadaniem nie jest pochłanianie gazów.

W europejskim systemie klasyfikacji spotykamy oznaczenia P1, P2 oraz P3. Im wyższa klasa, tym wyższy poziom ochrony przewidziany dla części filtracyjnej w ramach warunków określonych przez właściwą normę i producenta.

Szczególnie często w profesjonalnych zastosowaniach przemysłowych spotykamy klasę P3. Jest ona wykorzystywana tam, gdzie wymagana jest wysoka skuteczność filtracji cząstek. Nie oznacza to jednak, że P3 automatycznie chroni przed oparami rozpuszczalnika, amoniakiem czy innym gazem. Do takich zagrożeń potrzebny jest odpowiedni pochłaniacz.

Pochłaniacz gazów i par

Pochłaniacz działa inaczej. Jego zadaniem jest usuwanie z przepływającego powietrza oznaczonych grup gazów i par. W jego wnętrzu stosowane jest odpowiednio przygotowane medium sorpcyjne.

Dlatego właśnie w nazwach spotykamy oznaczenia takie jak:

• A – określone gazy i pary organiczne,
• B – określone gazy i pary nieorganiczne,
• E – określone gazy i pary kwaśne,
• K – amoniak i określone organiczne pochodne amoniaku,
• Hg – zastosowanie przewidziane dla par rtęci w konfiguracjach posiadających takie oznaczenie.

W przypadku typu A istotne jest również rozróżnienie pomiędzy standardowym typem A a specjalnymi rozwiązaniami AX. Nie można więc kierować się wyłącznie informacją, że substancja jest związkiem organicznym.

Filtropochłaniacz

Filtropochłaniacz łączy ochronę gazową z filtracją cząstek.

To zasadnicza różnica pomiędzy przykładowym MSA 90 A2B2E2K2 a MSA 93 A2B2E2K2Hg-P3.

Pierwszy jest pochłaniaczem gazowym ABEK2. Drugi jest rozwiązaniem kombinowanym obejmującym zakres A2B2E2K2, dodatkowe oznaczenie Hg oraz filtr cząstek klasy P3.

Jak czytać A2B2E2K2-P3?

Na pierwszy rzut oka oznaczenie może wyglądać jak kod produktu, ale w rzeczywistości przekazuje najważniejsze informacje dotyczące zakresu zastosowania.

Co oznaczają cyfry 1 i 2 przy A, B, E i K?

To jeden z najczęściej źle interpretowanych elementów.

Cyfra nie oznacza liczby rodzajów gazów. A2 nie oznacza więc „ochrony przed dwoma gazami organicznymi”, a K2 nie oznacza ochrony przed dwoma rodzajami amoniaku.

Cyfra wskazuje klasę elementu pochłaniającego. W praktyce klasa 2 oznacza większą pojemność pochłaniacza niż klasa 1 w ramach odpowiedniej klasyfikacji. Doboru nie należy jednak sprowadzać do zasady „wyższa cyfra zawsze będzie lepsza”. Większy zakres zastosowania może oznaczać inną konstrukcję, masę i opory oddychania.

MSA Safety podaje, że rodzina 92/93 występuje w gazowych klasach 1 lub 2 oraz klasach cząstek 2 i 3, zależnie od konkretnego wariantu.

Porównanie filtrów i filtropochłaniaczy MSA

Klasyfikacje powyższych wariantów potwierdzają dane producenta. Model 10098112 jest opisany jako 90 ABEK2, A2B2E2K2, model 10097232 jako 93 ABEK2 Hg/St, A2B2E2K2 Hg-P3 R D, natomiast 430374 jako Advantage 202 ABEK-P3, A2B2E1K1-P3.

MSA 90 A2B2E2K2 – 10098112

MSA 90 ABEK2 10098112 to rozwiązanie przede wszystkim dla użytkowników poszukujących jednego pochłaniacza obejmującego kilka podstawowych grup zagrożeń gazowych.

Oznaczenie A2B2E2K2 informuje o klasie 2 odpowiednio dla grup A, B, E i K. Producent identyfikuje produkt właśnie jako „90 ABEK2 Gas Filter” zgodny z EN 14387.

Najważniejsze jest jednak to, czego w oznaczeniu nie ma: brakuje klasy P. Oznacza to, że przy kwalifikowaniu tego modelu nie należy traktować go tak samo jak filtropochłaniacza ABEK-P2 lub ABEK-P3.

To szczególnie istotne w środowisku, gdzie razem z parami lub gazami mogą występować pyły bądź aerozole.

MSA 92 A2B2E2K2-P2 – 10097996

Kolejny poziom funkcjonalności zapewnia MSA 92 ABEK2/St 10097996.

Tutaj do zakresu gazowego A2B2E2K2 dochodzi część przeciwcząstkowa P2. MSA Safety wymienia numer 10097996 jako wariant „92 ABEK2/St combined filter”.

To właśnie przykład pokazujący podstawową różnicę pomiędzy pochłaniaczem a filtropochłaniaczem. MSA 90 skupia zakres na gazach i parach wynikających z oznaczenia ABEK2, natomiast 92 łączy taki zakres z filtracją cząstek P2.

MSA 93 A2B2E2K2Hg-P3 – 10097232

MSA 93 ABEK2 Hg/St 10097232 jest najbardziej rozbudowanym spośród czterech porównywanych tutaj wariantów pod względem zakresu oznaczeń umieszczonych w klasyfikacji.

Pełne oznaczenie producenta wynosi A2B2E2K2, Hg-P3 R D, EN 14387. Producent podaje dla tego modelu masę 0,350 kg oraz wymiary 90 × 106 × 106 mm.

Znajdziemy zatem:

• A2 – odpowiedni zakres gazów i par organicznych,
• B2 – odpowiedni zakres nieorganiczny,
• E2 – zakres kwaśnych gazów i par,
• K2 – amoniak i odpowiednie pochodne,
• Hg – pary rtęci,
• P3 – wysoką klasę filtracji cząstek.

W praktyce jest to dobry przykład filtropochłaniacza przeznaczonego do sytuacji, w której analiza zagrożeń wskazuje na występowanie zarówno zanieczyszczeń gazowych, jak i cząstek.

MSA Advantage 202 A2B2E1K1-P3 – 430374

Ten produkt wymaga szczególnej uwagi, ponieważ konstrukcyjnie należy do innego systemu niż okrągłe wkłady RD40.

MSA Advantage 202 430374 posiada klasyfikację A2B2E1K1-P3 według EN 14387. MSA Safety opisuje wkłady Advantage jako posiadające mocowanie bagnetowe i wskazuje, że wkłady tej rodziny są przeznaczone do masek MSA Advantage.

To oznacza, że nie wystarczy powiedzieć: „potrzebuję ABEK-P3”. Trzeba jeszcze sprawdzić system połączenia maski.

10097232 i 430374 mogą wyglądać podobnie z punktu widzenia użytkownika poszukującego ochrony wielogazowej z P3, ale nie są tym samym produktem ani tym samym systemem montażowym. Różni się również klasyfikacja: 10097232 ma A2B2E2K2Hg-P3, podczas gdy 430374 ma A2B2E1K1-P3.

RD40 – dlaczego rodzaj połączenia jest tak ważny?

W rodzinie MSA 92/93 wykorzystywane jest standardowe połączenie gwintowane według EN 148-1. Producent wskazuje kompatybilność tej rodziny z częścią twarzową wyposażoną w odpowiedni standard gwintu.

Zaletą rozwiązania gwintowanego jest możliwość budowania konfiguracji w ramach urządzeń przewidzianych przez producenta dla tego standardu.

Nie oznacza to jednak, że każdy „okrągły filtr” pasuje do każdej maski. Zawsze trzeba zweryfikować typ złącza i dokumentację konkretnej części twarzowej.

A co z filtrami Advantage?

Rodzina MSA Advantage wykorzystuje inne podejście. Producent opisuje wkłady jako posiadające konstrukcję bagnetową, montowaną poprzez obrót.

To ważny argument przeciwko kupowaniu wkładu wyłącznie na podstawie oznaczenia chemicznego.

Możemy mieć dwa filtropochłaniacze z P3, ale jeśli jeden posiada RD40, a drugi mocowanie bagnetowe Advantage, nie są one mechanicznymi zamiennikami.

Jak profesjonalnie dobrać filtr do maski?

Najbezpieczniejsze podejście rozpoczyna się nie od katalogu filtrów, lecz od identyfikacji zagrożenia.

Krok 1. Ustal substancję

Należy jednoznacznie ustalić, z jaką substancją użytkownik będzie miał kontakt. Sam opis „chemikalia”, „opary” lub „gazy” jest niewystarczający.

W praktyce przydatnymi punktami wyjścia są karta charakterystyki substancji oraz ocena ryzyka zawodowego.

Krok 2. Ustal postać zanieczyszczenia

Trzeba określić, czy zagrożenie stanowi:

• gaz,
• para,
• pył,
• dym,
• mgła lub inny aerozol,
• czy jednocześnie występują zanieczyszczenia gazowe i cząstkowe.

Jeżeli występują oba rodzaje zagrożenia, naturalnym kierunkiem analizy jest filtropochłaniacz, a nie sam pochłaniacz gazowy.

Krok 3. Sprawdź klasyfikację A/B/E/K

Znając substancję, należy ustalić właściwy typ pochłaniacza zgodnie z dokumentacją producenta i obowiązującą klasyfikacją.

Nie powinno się dobierać filtra na zasadzie „ABEK chroni przed wszystkim”. ABEK nie jest synonimem uniwersalnego filtra chemicznego.

Krok 4. Sprawdź, czy potrzebujesz P2 czy P3

Jeżeli atmosfera zawiera również pyły lub aerozole, trzeba ustalić wymaganą klasę filtracji cząstek.

W omawianym zestawieniu różnicę świetnie pokazują MSA 92 i MSA 93:

• MSA 92 10097996 – A2B2E2K2-P2,
• MSA 93 10097232 – A2B2E2K2Hg-P3.

Nie jest to jedynie różnica numeru modelu. Zmienia się zakres klasyfikacji elementu ochronnego.

Krok 5. Dopiero teraz sprawdź maskę i mocowanie

Po ustaleniu wymaganej klasy ochrony należy sprawdzić kompatybilność mechaniczną.

W porównywanych rozwiązaniach mamy dwa odmienne systemy:

• RD40 / EN 148-1 – rodzina 90, 92 i 93 w omawianych konfiguracjach,
• bagnet Advantage – seria Advantage 200/202.

Producent potwierdza wykorzystywanie standardowego gwintu EN 148-1 w serii 92/93 oraz bagnetowego systemu montażu w rodzinie Advantage.

Czego filtrujący sprzęt ochrony dróg oddechowych nie potrafi zrobić?

To prawdopodobnie najważniejszy fragment całego poradnika.

Maska z filtrem lub pochłaniaczem oczyszcza powietrze otoczenia. Nie jest aparatem dostarczającym własne powietrze do oddychania.

Dlatego dobór należy wykonywać w ramach pełnej oceny zagrożenia, uwzględniając m.in. identyfikację substancji i warunki atmosfery. Nie wolno zakładać, że najbardziej rozbudowany filtropochłaniacz będzie rozwiązaniem dla każdego zagrożenia i każdego środowiska pracy.

Czy A2B2E2K2Hg-P3 jest „najlepszym filtrem”?

Nie istnieje jedna prawidłowa odpowiedź dla wszystkich stanowisk.

MSA 93 A2B2E2K2Hg-P3 posiada bardzo szeroki zestaw oznaczeń, ale szerszy zakres nie oznacza automatycznie, że jest właściwszy dla każdego użytkownika.

Jeżeli środowisko wymaga jedynie konkretnej ochrony gazowej, inna konfiguracja może być wystarczająca. Jeżeli natomiast analiza wskazuje jednoczesne występowanie gazów, par i cząstek, rozwiązanie kombinowane staje się znacznie bardziej uzasadnione.

Profesjonalny dobór nie polega więc na wybraniu filtra z największą liczbą liter, lecz filtra odpowiadającego rzeczywistemu profilowi zagrożeń.

Seria MSA 90, 92 i 93 – jak rozumieć różnice?

Dobrym sposobem uporządkowania oferty jest spojrzenie na zakres poszczególnych konfiguracji.

Seria 90 obejmuje rozwiązania gazowe. W katalogu znajdują się różne warianty, np. A2, K2, A2B2, A2B2E2K1 oraz A2B2E2K2. Model 10098112 jest właśnie wariantem A2B2E2K2.

Serie 92 i 93 rozbudowują możliwości o rozwiązania kombinowane obejmujące część cząstkową. Producent opisuje całą rodzinę jako dostępną w różnych konfiguracjach pojedynczego i wielogazowego zakresu, w klasach gazowych 1 lub 2 oraz cząstkowych 2 i 3.

Praktyczne zestawienie – który z czterech modeli analizować?

Najczęstszy błąd: dobór na podstawie wyglądu

Filtry ochrony dróg oddechowych z pozoru są prostymi elementami. W rzeczywistości niewielka różnica w oznaczeniu może mieć ogromne znaczenie.

Porównajmy:

• A2B2E2K2,
• A2B2E2K2-P2,
• A2B2E2K2Hg-P3,
• A2B2E1K1-P3.

Pierwszy wariant nie zawiera w oznaczeniu części P. Drugi ma P2. Trzeci zawiera P3 oraz Hg. Czwarty również ma P3, ale klasy E i K mają poziom 1 zamiast 2 i zastosowano inny system mocowania.

Dlatego nawet bardzo podobna nazwa handlowa nie jest podstawą do traktowania produktów jako zamienników.

Czy jeden filtropochłaniacz może chronić przed wieloma zagrożeniami jednocześnie?

Tak, właśnie temu służą rozwiązania wielozakresowe, pod warunkiem że wszystkie zidentyfikowane zagrożenia mieszczą się w zakresie dopuszczonym dla danej konfiguracji i spełnione są pozostałe warunki stosowania.

Najlepiej pokazuje to MSA 93 10097232. Producent klasyfikuje go jako A2B2E2K2Hg-P3 R D zgodnie z EN 14387.

To jednak nadal nie czyni go urządzeniem „na każdą chemię”. Przed wyborem konkretnego modelu trzeba znać substancje, stężenia i charakter ekspozycji.

Filtr to tylko jeden element ochrony

Nawet idealnie dobrany filtropochłaniacz nie zapewni zakładanej ochrony, jeżeli zostanie połączony z niewłaściwą częścią twarzową lub sama maska nie zapewnia prawidłowego dopasowania do użytkownika.

Dlatego profesjonalnie zorganizowany program ochrony dróg oddechowych powinien uwzględniać jako system:

• identyfikację zagrożenia,
• dobór typu i klasy filtra,
• dobór odpowiedniej części twarzowej,
• sprawdzenie kompatybilności połączenia,
• kontrolę stanu maski i elementów uszczelniających,
• zasady wymiany pochłaniaczy i filtrów wynikające z dokumentacji oraz oceny ekspozycji,
• przeszkolenie użytkownika.

MSA RD40 czy Advantage – który system wybrać?

Nie ma jednej odpowiedzi. Wybór zależy od posiadanego systemu ochrony dróg oddechowych i wymaganej konfiguracji.

System RD40 jest szczególnie interesujący tam, gdzie użytkownik wykorzystuje część twarzową przewidzianą dla standardowego gwintu EN 148-1. MSA Safety potwierdza takie połączenie dla rodziny 92/93.

System Advantage wykorzystuje natomiast wkłady bagnetowe. Producent wskazuje szybki montaż poprzez obrót oraz kompatybilność rodziny wkładów z częściami twarzowymi MSA Advantage.

Jeżeli więc zakład korzysta z kilku typów masek, magazyn filtrów warto organizować nie tylko według klas ABEK/P, ale również według rodzaju przyłącza.

Podsumowanie – filtr MSA trzeba dobierać do zagrożenia, a nie odwrotnie

Filtry, pochłaniacze i filtropochłaniacze MSA tworzą rozbudowany system ochrony dróg oddechowych, w którym każde oznaczenie ma konkretne znaczenie.

MSA 90 A2B2E2K2 10098112 jest rozwiązaniem gazowym obejmującym zakres ABEK2. MSA 92 10097996 rozszerza zakres o filtrację cząstek P2. MSA 93 10097232 oferuje oznaczenie A2B2E2K2Hg-P3 R D, natomiast Advantage 202 430374 zapewnia A2B2E1K1-P3 w systemie bagnetowym Advantage.

Najważniejsza zasada pozostaje jednak niezmienna: najpierw identyfikujemy zagrożenie, następnie określamy wymagany zakres ochrony, a dopiero później wybieramy konkretny filtr, filtropochłaniacz i kompatybilną maskę.

Oznaczenie ABEK nie powinno być interpretowane jako „filtr uniwersalny”, P3 nie oznacza ochrony przed każdym gazem, a samo RD40 nie przesądza jeszcze o prawidłowości całego zestawu. Dopiero analiza wszystkich tych parametrów pozwala zbudować właściwie dobrany system ochrony dróg oddechowych do konkretnego stanowiska pracy.